بحثی در رسانه های آموزشی

 

تعریف رسانه آموزشی :

رسانه آموزشی ترجمهinstruction media  است که در لغت به واسطه ، وسیله ، ماده وسط ، رابط دو چیز ، حد فاصل و بالاخره وسیله نقل و انتقا ل تعریف شده است . تمام این معانی با آنچه اصطلا حا رسانه آموزشی نامیده می شود مطابقت دارد . رسانه آموزشی ابزاری برای ارائه آموزش به فراگیر وطبیعتاجزیی از فریند آموزش و تکنولوژی است ، نه تمام آن .

مثال : فراگیر را به عنوان مصرف کننده ، و آموزش را کالای مصرفی بدانید. رسانه همان وسیله ای است که کالا را از محل تولید یا توزیع به دست مصرف کننده می رساند. رسانه ، وسیله ا نتقال و ارائه کالا به مصرف کننده یا آموزش به فراگیر است . پس رسانه آموزشی وسیله یا عاملی است که آموزش از طریق آن به فراگیر ارائه می شود .

 در کلاس درس عامل اصلی آموزش معلم است، رسانه آموزشی همان معلم است،ویا اگر فراگیر تمام مطا لب را از تلویزیون دریافت کند ، در این صورت رسانه آموزشی تلویزیون است.

 از زمانی که آموزش شروع شده است  رسانه ها نیز وجود داشته است و یکی ازاولین رسانه ها معلم بوده است .  رسانه های آموزشی برای برقراری ارتباط موثر در تدریس درکلا س که بصورت گروهی انجام می گیردلازم و ضروری بشمار می آیند .

در حال حاضر رسانه های آموزشی جزئی تفکیک ناپذیر از فرایند آموزش یادگیری هستند . رسانه های آموزشی دیگر، وسایل و موادی در حمایت از آموزش نیستند . بلکه رسانه ها خود نیز داده های آموزشی می باشند .

بنابراین : رسانه آموزشی به کلیه امکاناتی اطلاق می شود که می توانند شرایطی را در کلاس به وجود آورند که تحت آن شرایط شاگردان قادرند ، اطلاعات ، رفتار و مهارت های جدیدی را با درک کامل به دست آورند .

 تجارب متعد د نشان داده است که استفاده از رسانه ها در میزان یادگیری شاگردان اثر می گذارد وازطرف دیگر از طول زمان لازم برای آموزش می کاهد .

 

وسایل آموزشی

اصطلاح وسایل آموزشی یا وسایل کمک آموزشی اغلب ا شتباها مترادف رسانه های آموزشی بکار برده می شود. این وسایل کلیه ادوات وا شیائی است که درکنار رسانه های آموزشی برای تفهیم بهتر یا بیشتر موضوع برای فرا گیران بکارمی روند .

 مثال(1): استفاده از نقشه برای تفهیم بهتر جغرافیا توسط معلم در کلاس د رس .در ابن مثال : رسانه آموزشی ، معلم ووسیله کمک آموزشی، نقشه است.

 

 

مثال (2 ): چنا نچه در برنامه آموزشی تلویزیونی ، تخته و گچ هم استفاده شود : در این مثال رسانه آموزشی : تلویزیون و وسیله کمک آموزشی ، تخته و گچ است.

پس : رسانه آموزشی به عوامل ، وسا یل یا ابزاری گفته می شود که کل محتوای آموزش را به فراگیران منتقل می کند . در حالی که وسایل کمک آموزشی شامل ا شیا ، وسایل و ا بزاری است که تنها در بخش آموزش از آنها استفاده می شود .

 

دلایل کاربرد مواد و وسایل کمک آموزشی:

انتخاب وکاربرد صحیح وسایل کمک آموزشی می تواند نقش مهمی درفعالیتهای یادگیری داشته باشد . اما گاهی این سوال پیش می آید که چرا باید از وسایل کمک آموزشی استفاده کرد ؟

پاسخ :

·        معضلات و مشکلات آموزشی

·        نقش حواس در یاد گیری

·        نقش مواد و وسایل آموزشی در تدریس و یادگیری

 

نقش حواس در یاد گیری 

علت دیگر استفاده ازوسایل کمک آموزشی نقشی است که حواس مختلف در یادگیری دارا هستند . حواس مختلف نقش واحدی در یادگیری دارا نیستند .

n     75% یادگیری از طریق کاربرد    حس بینائی صورت می گیرد .

n     13%    یادگیری از طریق کاربرد  حس شنوائی صورت می گیرد .

n     6%   یادگیری از طریق کاربرد    حس لامسه صورت می گیرد .

n     3%    یادگیری از طریق کاربرد   حس بویائی صورت می گیرد .

n     3%    یادگیری از طریق کاربرد   حس چشائی صورت می گیرد .    

    قسمت اعظم یادگیری در انسان از طریق حس بینائی است .
12% مجموع حواس بویائی
چشائی لامسه است ، با این حال هنوز معلمان برکاربری 13% حس شنوائی تاکید میکنند . تحقیقات نشان می دهد تقریبا 60% از وقت فراگیران در مدارس ابتدائی و 90% در مدارس متوسطه و دانشگاهها صرف گوش دادن می شود .

 

اصول انتخاب رسانه های آموزشی :

براون ، لوایزر و هارکلرود در سال 1995 به طور خلاصه چند اصل عمومی را برای راهنمائی در انتخاب و استفا ده از رسانه های  معرفی کرده اند:

n     هیچ رسانه ، رویه یا تجربه خا صی نمی تواند به تنهائی برای یادگیری بهترین باشد.

n     در موقع انتخاب رسانه با یستی اطمینان یافت که  رسانه منتخب، با اهداف رفتاری آموزشی هماهنگی دارد .

n     بخاطر داشته باشید که استفاده موثر از یک رسانه در امر آموزش یک موضوع خاص، مستلزم شناخت کافی آن رسانه و دا شتن مهارت لازم برای آن کارمی باشد . 

موقع انتخاب رسانه های آموزشی، رسانه ا نتخابی با روش تدریس مورد استفاده نیز باید متناسب باشد.

تمایلات و علاقمند یهای شخصی نباید در انتخاب رسانه آموزشی اثرگذارد .
باید آگاه با شیم که یک رسانه عالی برای یک هدف رفتاری تدریس ، نمی تواند برای اهداف دیگر نیز عالی باشد .
و یک رسانه عالی ممکن است در محیط آموزشی ضعیف خوب نتیجه ندهد .

 اطمینان داشته باشید که تجارب، تمایلات ، توانمندی و شیوه یادگیری فراگیران ممکن است روی نتایج به کارگیری رسانه تاثیر داشته باشد .ازآنجا که رسانه ها بود نشان یعنی ا نتقال محتوای آموزشی از فرستنده به گیرنده  با هم تفاوتی ندارند ، باید ساده ترین و ارزانترین آنها رابرای هر آموزش انتخاب کرد . گاهی خصوصیات فراگیران ، نوع خاصی از رسانه راطلب می کند . و بهمین دلیل میبایست درانتخاب رسانه به گرایش فراگیران به رسانه مورد نظرشان و برداشت آنها از نظر میزان یادگیری از طریق آن رسانه توجه داشت. در انتخاب رسانه باید به نکات ضعف و قوت رسانه نیز توجه داشت .

اصول انتخاب رسانه

n     انتخاب ساده ترین ، ارزانترین رسانه برای هر آموزش یک اصل کلی است  .

n     رسانه با توجه به خصوصیات ویژه گروه هدف و براساس حیطه های رفتاری دانشی و نگرشی انتخاب گردند.

n     رسانه با توجه به ویژگی های خاص فراگیران انتخاب گردد .(مانند: استفاده از تصاویر برای بیسوادان ) 

n      به گرایش گروه هدف به رسانه مورد نظر توجه شود.

گاهی مسائل اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی وغیره نوع رسانه را نیزتعیین می کنند.
رادیو رسانه ای است مناسب برای پوشش دادن آموزش به گروه هد ف وسیع می باشد که امکانات مالی برای تا مین آموزش از طریق مربی وجود ندارد . راد یو رسانه ای مناسب برای پوشش دادن آموزش به گروه هدف وسیع می باشد که امکانات مالی برای تا مین آموزش از طریق مربی وجود ندارد .

 یک تکنولوژیست آموزشی باید : با توجه به حقایق ، نیازها ، اهداف ارا ئه شده بهترین- با صرفه ترین و کارآمدترین رسانه را انتخاب و پیشنهاد کند . 
جذابیت ، زیبائی ، تازگی و حتی شایع شدن یک رسانه در سایر کشورها ، نباید توجیهی برای استفاده از آن در کشور باشد جذابیت رسانه های جدید برای فراگیرانی که اولین بار با آن روبرو می شوند امر دائمی و پایدار نیست و این جذابیت به مرور زمان ( حدود 8 هفته ) از بین می رود .
پس : روی جدید و نو بودن رسانه نباید بیش از ا ندازه تمرکز شود .

رسانه و کانال ارتباطی
در طول طراحی پیام ، تعیین کانالهای ارتباطی و رسانه ها که بیشترین اثر بخشی را در گروه هدف دارند ، ضروری است .
کانالهای ارتباطی :
همان روشهائی هستند که برای رسیدن به گروه هدف استفاده می شوند مثل : روشهای ارتباط بین فردی

 ( مشاوره ) رسانه ها 

رسانه های ارتباطی :           

 مواد آموزشی هستند که برای رسیدن به گروه هدف استفاده می شوند .مثل ( پمفلت ، بروشور و...) گاهی اوقات : رسانه و کانال یکی هستند مثل رادیوی محلی .

 

راههای دستیابی به گروه هدف شامل :


1-از طریق روشهای ارتباط بین فردی که شامل: مشاوره فردی و مشاوره گروهی می باشد.اختصاص خط تلفن وآموزش زوجین نیزاز این نوعند .

2- رسانه های کوچک : مانند : فیلیپ چارت ، بروشور ،اسلاید، پوستر، نوار ویدیوئی ونوار کاست

3- رسانه های جمعی: رادیو، تلویزیون، فیلم ،مجله، روزنامه، تئاتر، موسیقی، رسانه سنتی .

4- مهارت آموزی
5- حوادث خاص ( بازیهای المپیک- روزجهانی ایدز - تعطیلات )
 موثرترین راه دستیابی به گروه هدف استفاده تلفیقی از چندین رسانه است زیرا هریک اثر یکدیگر را تقویت می کنند .

خلاصه :
طوفان افکار داشته باشید برای : - بهترین راه انتقال پیام - انتخاب یکی از راههای دستیابی به گروه هدف بارش افکار داشته باشید .
 برای پیدا کردن یک هنرمند ( هنرپیشه ) گرافیست
نویسنده عکاس و تولید کننده  جستجو کنید تا ایده های موجود را به موقعیت های واقعی تبدیل کند - از اعضای گروه در باره رنگ ، اندازه و احساسات هیجا نی و عاطفی آنها سئوال کنید .  از جدا ول راهنما برای انتخاب موا د آموزشی مناسب انتخاب و توالی  محتوای آ موزشی استفاده کنید .

محتوای آموزشی :
 دانش، نگرش، مهارت ، نسبت به موضوعاتی است که بصورت جزئی و مشخص ا زعناوین آموزشی بدست آ مده و سبب رسیدن به اهداف آ موزشی می شوند.

 برای تهیه محتوای آ موزشی0از منابع مختلف می توان استفاده نمود مانند: تجارب شخصی فردوسایرین، ازموا د آ موزشی نوشته شده در ارتباط با موضوع ( کتب مجلات گزارشات و ....) .

 

دو معیار برای انتخاب محتوای آموزشی:
1-از معیارهای مستنداستفاده کنیم ، مانند:( کتب درسی مقالات مدارک جد ید و گزارشات ) که می بایست از صحت آنها مطمئن بود ،معتبر با شند ومنابع متعددرا نیز مرور کنید. 

2- معیارهای شغلی : محتوای آ موزشی کارکنان مستقیما درارتباط با اجرای وظایف حرفه ای آنان باشد .
کیفیت محتوای آموزشی برای ارتقای فعالیتهای شغلی بسیار مهم است زیرا بدون دا نش مورد نیاز و مهارت شغلی وظایف خود را بخوبی انجام نخواهند دا د .

اهمیت معیار شغلی :

در انتخاب محتوای آموزشی برای کارشناسان توجه خاص نمود زیرا آ موزش دهندگان ، برنامه آموزشی خود را از این نقطه ( محتوای آ موزشی ) آغاز میکنند ، بنابراین دقت درانتخاب هدف آ موزشی موجب دقیق ترشدن محتوا می شود و با این کار مسئولیت آموزش دهندگان سا ده تر وا زحد س وگمان جلوگیری خواهد شد .

مفهوم توالی و یا سازماندهی محتوای آموزشی چیست ؟

 تعیین توالی برای آ ن است که بتوان روند یادگیری را به گونه ای هدایت نمود که بیشترین یادگیری در کوتاهترین زمان امکان یابد .

n     یادگیری : فرایندی است که در نهایت باید منجر به تغییر رفتار شود و این تغییر بتدریج ایجاد خواهد شد .

دستورالعمل اجرای کار:

n     ابتدا گروه هدف را مشخص کنید .

n     سپس بر اساس نوع شغل آنان و مطالبی که باید یاد بگیرند . محتوی، انتخاب و توالی را بشکل زیر در سه عنوان رعایت نمائید :

n     باید بداند (MUST)

n     مفید (خوب ) است بدا ند (shold usefull )

n     عالی یا خیلی خوب است بداند (could nice)

 

 

MUST

مهارت ، دانش و یا نگرشی است که آموزش گیرنده برای انجام وظایف اصلی خود به آ نها نیاز دا رد و معمولا به صورت چه ؟ ( WHAT ) و چگونه ؟ (HOW ) عنوان می شود.

Should- useful

مهارت دانش و یا نگرشی است که مرتبط با زمینه  کلی شغل می باشد. به عنوان یک دستورالعمل ضروری نیست ولی مفید( خوب )  است که فراگیر بداند .

Could – nice

مهارت دانش و نگرشی است که مرتبط با زمینه کلی شغل است . اما دا نستن یاانجام آن مستقیما برای انجام این کارضروری نیست . اما جالب است یا خیلی خوب است که فراگیر بداند . ممکن است آ نچه برای شغلی must  باشد برای حرفه ای دیگر could  با شد .

راهنمای تهیه محتوای رسانه

باید بصورت مختصر و سریع ا ولویت بندی محتوای آموزشی را انجام داد .

راهکار اساسی : انجام بحث گروهی با اعضای گروه هدف گروه هدف چه محتوا ؟ و چه مواد آموزشی را دریافت خواهد کرد ؟ تصمیم بگیرید مواد آموزشی موجود را دوباره استفاده می کنید یا مواد آموزشی اضافی نیاز دارید؟

سئوالات راهنمائی که می توان از گروه هدف پرسید :

n     نظرتان در باره محتوای رسانه و هدف آن ( قصد انتقا ل مطلب ) چیست ؟

n     آیا پیامها نظر شما را جلب نموده است ؟

n     آیا آنچه در باره موضوع می خواستید بدانید به شما گفته شده است ؟

n     آیا فکر می کنید کسانی را که می شناسید نیز مطالب را مناسب دانسته اند ؟

n     اگر بنظر شما محتوا مناسب نیست چگونه باشد بهتر است؟ و آیا مطالب شما را خسته و د لزده کرده است ؟

بعد از جمع بندی پا سخها :
تصمیم بگیرید آیا مواد آموزشی و محتوای قبلی و موجود را تغییر دهید یا نه ؟ پس این سئوالا ت را از خود بپرسید :
مواد آموزشی چگونه مورد استفاده قرار می گیرد ؟
واکنش گروه هد ف نسبت به آ نها چیست ؟

 آیا مجوز تغییر دادن یا استفا ده از این مواد آموزشی را دارید ؟
 چگونه می توانید محتوای جد ید را جا یگزین محتوای موجود کنید ؟

 

رهنمودهائی برای طراحی محتوای رسانه:

 

n     مشخص کنید که اگر تغییر رفتار دهند چه فوایدی عا یدشان می شود ؟

مثال : کاندوم ، شما و همسرتان را از بیماریهای مقاربتی محافظت می کند .

n     اطلاعات مناسب در حمایت سودمندی رفتار مناسب را ارائه دهد .

مثال : بیماریهای مقاربتی در زنان می تواند باعث نازائی نیز شود .

n     یک پیام روشن و سا ده را تولید کند .

کاندوم ، یکی از روشهای ضد بارداری است و دسترسی به آن آسان است .

0نکات اصلی را برجسته کند  .
مثال :استفاده از کاندوم عوارض ندا رد 0

با ارا ئه اطلاعات مناسب یک احساس خوب و لذ ت بخش و رضایت را ایجاد کند .
مثال : با استفاده مناسب و صحیح از کاندوم می توانید از انتقال بیماریهای آمیزشی جلوگیری نمود .
 منابع قابل اعتماد و معتبر برای دریافت اطلاعات را شناسائی کنید .
مثال : پیام را از زبان یکی از شخصیتها و یا یک منبع قابل قبول گروه هدف بیان کنید .

پیام اثر بخش به گروه هدف کمک میکند تا :

n     نسبت به تغییر رفتار در خود احساس تعهد ایجاد نماید .

n     مهارت مورد نیاز برای بکار گیری تغییر رفتار را کسب کند .

 

انتخاب تکنیکها ، روشها و وسایل کمک آموزشی

 

n     با انتخاب و تعیین هدف آموزشی می توان تکنیک و روش آ موزشی را انتخاب نمود .

1- وقتی هدف آموزشی انتقا ل معلومات است . استفاده از راههای زیر موثر است :

بحث گروهی  -   سخنرانی - تمرین گروهی و انفرا دی - مجمع پانل فیلم نوار وید یوئی  و غیره     

2- وقتی هدف آموزشی حل مشکل است ،استفاده از روشهای زیر توصیه می گردد :
مطالعات موردی
بحث گروهی فرافکنی افکار تمرین
3- وقتی هدف آ موزشی ارتقاء مهارت کارکنان است ، روشهای زیر توصیه می گرد د :
نمایش عملی مهارتها -  مشاهده ( آ موزش از طریق نگاه کردن ) ایفای نقش
دستورالعملهای برنامه ریزی شده .

4- وقتی هدف آ موزشی تغییر عقاید و نگرش است ، روشهای زیر توصیه می شود :
مباحثه
نمایش دادن ایفای نقش بحث گروهی نمایش عملی .
چند نکته : بهترین کار برای تقویت مرا حل یادگیری ، استفا ده ا ز ا نواع روشهای آموزشی است .
روش سخنرانی معمولی ترین و کم اثر ترین روش آ موزشی است .

 

ویژگیهای وسایل کمک آ موزشی :
 تخته سیاه :
برای گروههای بزرگ کم اثر ترین ومعمولی ترین وسیله کمک آموزشی است .با استفاده از تخته سیاه می توان اطلاعات را از فراگیر گرفت و برای رؤیت همگان بر روی تخته نوشت .

پمفلت :
بعنوان یک تقویت کننده یاد گیری برای جلسات گروهی و آ موزش فردی است وبعنوان یاد آورنده نکات عمده جلسه آموزشی عمل می کند .
پمفلت را می توان در اماکن عمومی ارائه داد .

فیلیپ چارت :
1- تعدادی پوستر که به ترتیب نشان دا ده می شوند ( می توان مراحل یا جنبه های مختلف یک موضوع را نشان داد ) .
2- هرکدام از این  پوسترها یا چارتها بیانگر یک ایده است .آنها را مانند پوستر در معرض نمایش نمی گذارند .
3- بهتر است ازپنج پوستر در فیلیپ چارت استفاده شود .

4- برای بحث در گروههای کوچک مفید است .
5- برای خلاصه کردن مطالب
اطلاعات و دستورالعملها استفاده شود .
6- قبل از نشان دادن پوستر بعدی باید در با ره هر یک از پوسترها کاملا بحث نمود.
در پایان ، بحث مروری برتصاویر داشته تا افراد مفاهیم را بخاطر بسپارند . 

پوسترها :

پوسترها ورقه ها و تابلوهائی هستند که به منظور انتقا ل  صریح ، روشن ، جا لب توجه و ارزان قیمت اطلاعات و یا  ترویج و اشاعه طرز فکرها ، ایده ها و ارزش ها به کار برده می شود .

انواع پوسترها :
1- تک نظری
2- چند نظری
1- پوسترهای تک نظری : گیرنده پیام در یک لحظه قاد ر به در یافت پیام بوده در حالی که در پوسترها ی چند نظری گیرنده پیام جهت دریافت پیام نیاز به قد ری صرف وقت دارد .

نکات مهم در بهره گیری از پو سترها: به منظور بهره گیری بهینه از پوسترها  :

n      محل نصب پوستر براحتی قابل مشاهده باشد .

n      در محل نسبتا خلوتی از د یوار نصب شود .

n     محل نصب تاریک نبوده و جهت تابش نور خورشید رو به آن باشد .

n      در معرض با د و باران و عوارض طبیعی قرار نگیرد .

n      پیام پوستر از طریق رسانه های دیگر نیز منتقل شود.

n      تعداد نصب پوستر در اماکن گوناگون قابل توجه باشد.

یک پوستر و وسیله کمک آموزشی مفید :
- اطلاعاتی را که احتما ل فراموشی آن بیشتر است را رائه نماید .
- از تصاویر جذاب برای مخاطب استفاده کند .
- نشان دهد که مردم رفتارهای کلیدی را انجام میدهند.
- از تصاویر استفاده شود ( برداشت موضوعی ) و نه فقط از کلمات استفا ده شود.
- دقیق باشد
- برای استفاده ساده مانند یک وسیله کمک آموزشی ، بصری ، طراحی شود .
- به نحوی سازماندهی شود که موجب انجام یک ا قدام مقتضی شود .

طبقه بندی و تعریف رسانه ها

 

n     تلویزیون رادیو روزنامه فیلم مجلات را بعنوان رسانه معرفی می کنند اما رسانه های دیگر که بشر از روز ا ول برای ارتباط مورد استفاده قرار می دا د از جمله : زبان محاوره ای موسیقی نمایش نیز بعنوان ابزار ارتباطی محسوب می شوند .

طبقه بندیهای رایج رسانه ها :

n      رسانه های ارتباطی بین فردی : رسانه هائی  که در آ نها عضوی از بدن بعنوان وسیله ای برای ارتباط است مثل زبان ، حالات چهره.

n       رسانه های ارتباطی زود گذ ر : رسانه هائی که در آن اشیا یا عناصر در ارتباطات استفاده می شود . مثل د ود- پرچم رسانه های رمز دار.

n     رسانه های مانا : رسانه هائی متشکل از اشیا یا عناصربرای ثبت و بیان فکر ما نند علائم رانندگی عکسها و تصاویر .

n     رسانه های مختلط : که در آنهااز دو یا چند رسانه تلفیق شده استفاده می شود  از قبیل هنرهای نمایشی ، نمایش عروسکی. 

n     رسانه های جمعی : کلیه رسانه هائی که از طریق وسایل فنی یا الکترونیکی با مخاطبان ارتباط برقرار می کنند در این طبقه قرار می گیرند. مثل کلیه متون چاپی کتاب روزنامه مجله پوستر کتابچه پوسترهای دیواری راد یو تلویزیون- فیلم اسلاید نوار پخش صوت و نوارهای ویدیوئی.

 در تقسیم دیگری مارشال مک لوهان رسانه هارا به دو دسته سرد و گرم تقسیم می کند و در تقسیم بندی دیگربه رسانه های مدون و رسانه های سنتی تقسیم می کند .

بطور کلی وبصورت ایده آل: استراتژیهای ارتباطات باید شامل تلفیقی از رسانه ها باشد تا آنها ظرفیت یکدیگر را تکمیل کنند . تلفیق رسانه های متعد د در فعالیتهای تبلیغی هم بیشترین اثر را دارد که اگر در موردی رسانه ای ضعیف است میتوان کمبود آ ن را با سایر رسانه ها جبران کرد .

 

اهمیت رسانه های د یواری:

کونفوسیوس : یک عکس دارای هزاران کلمه است .

برای افراد کم سواد نقش بینائی و رسانه های دیواری بسیار بیشتر از سایرین است .

رسانه های دیواری 43% بیشتر ا ز رسانه های غیر د یواری موجب ترغیب مخاطبین می شوند .

مطالعات نشان می دهد که سیستم حافظه در مغز تمایل به ثبت تصویری دارد بنابراین هنگامی که پیام بصورت تصویری یا د یداری ارائه گردد ما بهتر می توانیم آن را نسبت به زمانی که آن را می شنویم به یاد آوریم . همه ما مطالب را از طریق حسهای پنج گانه یاد می گیریم و سیستم یادگیری ما براساس این سیستم ادراکی فعال می باشد. ما تمایل داریم یکی از حس های پنج گانه خود را بیشتر بکار بگیریم مثل افراد بی سواد که بیشتر تمایل به استفاده از حس بینائی و یادگیری از طریق دیداری را دارند .

استفاده از تصاویر در آموزش بهداشت

n     تصویر اگر صحیح انتخاب و مورد استفاده قرار بگیرد می تواند بعنوان یک وسیله کمک آموزشی مفید تلقی گردد.

چارت دیواری :

تصویری است که روی دیوار قرار می گیرد و می تواند حاوی اطلاعات بیشتری از پوستر داشته باشد .

فلاش کارت :

تصویری است که به گروهی از مردم نشان داده می شود و می تواند شامل یک تصویر منفرد باشد اما اغلب به صورت یک سری از تصاویر است .

فیلیپ چارت :

 سری عکسها ئی است که به دنبال یکدیگر آمده و معمولا در یک حالت چرخشی قرار دارند بطوری که می توان هر یک از تصاویر را به نوبت نشان داد .
سایر روشها شامل : فلانل گراف
اسلایدها وطلق های شفاف ( ترنس پرانتی )هستند که افراد در درک تصاویر براحتی د چار سوء درک می شوند در مواقع لزوم سعی کنید از اشیاء یا مدلهای وا قعی استفاده کنید . و موقعی که می خواهید یک وسیله پیشگیری از باروری را نشان دهید تصویر آن را نشان ندهید
اگر تصمیم دارید از تصویر یا عکس استفاده کنید آن را قبلا با یک گروه هدف نمونه ، امتحان و مطمئن شوید که فهمیده است .

فلانل گراف :

تصاویری هستند که پشت آنها زبر است و بر روی یک پارچه می چسبند . تصویر را می توان بر روی یک تکه پارچه و کاغذی  که در پشت آن کاغذ سمباده وجود دارد ، نصب کرد.تحته را می توان با یک پارچه از (جنس ماهوت ) پوشانید.
 

رسانه های آموزشی غیر نورتاب
تابلوهای آموزشی :

این گونه تابلوها از متداولترین و در عین حال سنتی ترین تابلوهای آموزشی هستند .اگر در کاربرد این گونه از تابلوهانکات خاصی را مد نظر داشته باشیم بهره گیری از آنها نتایج قابل توجهی د ر بر خواهد داشت .

تابلوهای پارچه ای :

  بعد از تابلوهای گچی شاید متداولترین تابلوهای آموزشی باشند.

مزیت این تابلو سهولت کاربرد آنها و ویژگی این تابلوها در جلب نظر و نیز مشارکت فراگیران( در تهیه جمع آوری نوشته ها و تصاویروهم در ارائه) است. در استفاده از این تابلومی توان دو حس دیداری و شنیداری فراگیران را به کار گرفت . جابجا کردن این تابلوها آسان است وامکان جابجا کردن ، گذاشتن و برداشتن نوشته ها و تصاویر وجود دارد .سطح تابلوهای پارچه ای رااز جنس پارچه ای پرزدار تهیه می کنند.

تابلوهای مغناطیسی :

اصول ساخت و به کارگیری تابلوهای مغناطیسی براساس جذ ب فلزات توسط آهن ربا قرار دارد .مزایا و نحوه ساخت و مزایائی شبیه تابلوهای پارچه ایست .

تابلوهای الکتریکی :

از تابلوهای قبلی جدیدتر و از نظر آموزشی ارزش قابل توجهی دارد .

n     وابستگی شاگردان به معلم را تا حدودی می کاهد و به آنان اجازه انجام کارهای مستقل می دهد .

n     اجازه تفکر و تصمیم گیری و انتخاب را به آنان داده و این گونه توانائی را در آنان رشد می دهد .

مواد آموزشی سه بعدی

مواد آموزشی سه بعدی تغییر نیافته :

این گونه مواد همان اشیاء موجود در طبیعت است که مستقیما از محیط طبیعی خود به محیط آموزشی منتقل شده اند ، بدون اینکه تغییراتی روی آنها صورت گیرد ، مثل آوردن گلدان شمعدانی به کلاس یا استفاده از موتور یک اتومبیل در کارگاه حرفه و فن مواد آموزشی سه بعدی تغییر یافته به دو دسته تقسیم می شوند  :

1- موادتغییر یافته حقیقی مانند: استفاده از جانوران که با روش تا کسی درمی خشک و حفظ می شوند .

2- مواد تغییر یافته تقلید واقعیت : الگو گرفتن از نمونه طبیعی و ساخت مشابه:
الف) مدلها :

 شکل سه بعدی قابل تشخیص از اشیای واقعی مثل مدل منظومه شمسی یا مدل اتم مدل یک راکتور اتمی مدل انسانهای اولیه

مزایای مدلها

n     مدلها را می توان در  کلاس و با مشارکت فراگیران ساخت .

n      مدلها را می توان باز وبسته کرد تا فراگیران با اجزا آن آشنا شوند .

n      مدلها می توانند قسمت های مهم را بهتر نمایان سازند .

n      مدلها می توانند اشیاء پیچیده را ساده کنند .

n      متخصصان معتقدند چنانچه از ترکیب مناسبی از مدلها و برشها استفاده شود می توانند در آموزش مطالب پیچیده بسیار مفید باشند .

ب) برشها :

 مثل نشان دادن بخشهای داخلی موتور اتومبیل
ج) ماکت ها :

 آندسته از مواد سه بعدی تقلید واقعیت هستند  که باستثنای ماکتهای ساختمانی دارای پدیده حرکت هستند .ثانیا رعایت نسبتها در آنها الزامی است
مولاژها :

 کاربرد در علوم تجربی دارند خصوصا در پزشکی ترکیبی از انواع مواد آموزشی سه بعدی هستند تا بهترین  اثر را بر فراگیران داشته باشد

نمونه ها:
 از مواد آموزشی سه بعدی تغییر یافته و تغییر نیافته هستند  مثل نمونه گیاهان یا جانوران و یا دیگر اشیای کلکسیون که می توان برای استفاده دیگر فراگیران مورد استفاده قرار گیرند .

چارت ها

n     آن دسته از رسانه های ترسیمی دیداری هستند که بمنظور ارائه د یداری ا یده ها و مفاهیمی که تفهیم آنها از طریق کتبی و یا شفاهی مشکل است ، تهیه می شوند .

n     چارتها می توانند ترکیبی از فرم ها ی ترسیمی تصاویر، نقاشی ها و کاریکاتورها ، نمودارها ،

د یاگرام و مواد لغوی باشند .

انواع چارتها:

چارت ها بر دو اساس تقسیم بندی می شوند
الف : فرم ارائه مطالب                       ب: ماهیت محتوا


فرم ارائه مطالب

n     چارتها ئی که در این گروه قرار می گیرند به شکلی که در ارائه مطالب تنظیم می شوند تقسیم می گردند .

انواع این گروه عبارتند از:

 1- چارتهای زمانی :

بمنظور مشخص نمودن وقایع زمانی و حوادث تاریخی در یک دوره از تاریخ به کار برده می شوند  در این گونه از چارتها از محورهای افقی برای مشخص کردن حواد ث و از محورهای عمودی برای جدا کردن ادوار تاریخی استفاده می کنند .

2- چارتهای نواری 

حاوی قسمتهای پوشیده از نوار و کاغذ هستند که می توانند در مواقع لازم ، کنار رفته و قسمت مربوطه را آشکار سازند . از امتیازات این چارتها این است که حس کنحکاوی را تحریک می کند و باعث جلب نظر بیشتر فراگیران می شود.در هر زمانی یکی از قسمتها در معرض دید قرار می گیردو بقیه قسمتها به عنوان عامل پارازیت باعث حواس پرتی نمی شود  .

3- چارتهای برگردان :

شامل تعداد لازم از صفحات مرتب شده از مراحل مختلف یک روند به صورت چارت است که یکی پس از دیگری در معرض د ید فراگیران قرار می گیرد .مثل نشان داد ن  مراحل رشد جنین در انسان که مراحل رشد را مستقلا و جدا ا ز مراحل دیگر رشد مطرح کرده ( نشان داده )  و آموزش دا د .

4- چارتهای طبقه بندی و سازمانی:
 نمایانگر یک روند انشعاب و یا تجمع از سوئی به سوی دیگر هستند که خود به سه دسته تقسیم می شوند
- چارتهای درختی
- چارتهای جریانی
- چارتهای شاخه ای

الف : چارتهای درختی :

معمولا برای مشخص نمودن مشخصات ، ترکیب و روابط میان اعضای خانواده ها و یا انواع عمدتا روندی از داخل به سمت خارج هستند از این چارتها برای مشخص کردن  جریاناتی نظیر اثرات یک اختراع مثل نیروی بخار به کار می رود

ب) چارتهای جریانی :

آن د سته از چارتها هستند که به منظور نشان دادن یک فرایند و یا روابط میان مسئولیتها ی شغلی دوایر اداری در یک سازمان به کار می روند .

ج ) چارتهای شاخه ای:

 بر خلاف چارتهای درختی ، روندی از خارج به داخل دارند و عمدتا از به هم پیوستن چند شاخه متعدد به شاخه ای واحد به وجود می آیند.
این گونه چارتها را معمولا برای مشخص کردن موادی که برای ساختن و تولید فراورده مورد نیاز هستند ، به کار می گیرند .

ماهیت محتوا :چارتها را بر اساس ماهیت محتوا به شرح زیر تقسیم می کنند :

n     چارتهای اخباری

n     چارتهای آموزشی

چارتهای اخباری :

ورقه ها و یا تابلوها ئی هستند که به دیوا ر نصب شده ( نظیر  پوسترها ) اطلاعاتی را به گیرند گان عرضه می دارند ولی مطالب مندرج در آنها جامع تر از پوستر ها ست .چارتهای اخباری را زمانی به کا ر می برند که اطلاعاتی را به طور مفصل از طرق دیگر رسانه ها نظیر را د یو و تلویزیون به اطلاع مردم رسانیده اند ، آنگاه از چارت اخباری استفاده می کنند .

چارتهای آموزشی

n     بسیار شبیه چارتها ی اخباری هستند . با این تفاوت که ا ولا در کارهای آموزشی از آنها استفاده می شوند ، نه اطلاع رسانی صرف ، ثانیا مطالب مندرج در آنهال معمولا خلاصه تر از چارتها ی اخباری است .

n     متخصصان تفاوتی را میان چارتهای اخباری و پوسترها قائل می شوند و آن اینکه پوسترها را بایستی با توجه به علائق و احتیاجات عام تهیه کرد ه ، در حالی که چارتها ی اخباری برای درک بیشتر اطلاعاتی که از طرق مختلف به اطلاع مردم رسیده است به کار گرفته می شوند . بنابراین محتوا ی آنها با اطلاعات مذ کور بستگی تام دارد.

n     نمودارها :

رسانه هائی هستند که به منظور ارائه و نشا ن داد ن روابط عد دی و نسبی اقلام به کار می روند و گیرنده پیام را قا در به د رک معنای خاص یک توده از اطلاعات پیچیده می کنند.

انواع نمودارها :

n     نمودار خطی

n     نمودار ستونی

n     نمودار دایره ای

n     نمودار تصویری

نمودار تصویری :از شکلها و یا سمبلهای سیاه و سفید  یا رنگ جذاب و بر انگیزاننده استفا ده می شود به صورتی که نمودار حا لت حقیقی پیدا می کند .این نموداردر واقع شکل دیگری از نمودار ستونی است و همان اطلاعات را ارائه می کند .در این نمودارها ، نشان دادن مقادیر کسری و کوچک تر از واحد ، از طریق خرد کردن شکل مورد نظر به چند جزء یا کسر انجام می شود .در استفاده از این نمودارها باید به دو نکته توجه نمود،شکلها و سمبلها تا حد امکان گویا و منعکس کننده واقعیت موجود باشند . به منظور مشخص کردن میزان کمی اقلام از تعداد و شکلها و تصاویری استفاده شود ، به بزرگی و کوچکی آنها .

یک پیام رادیوئی موثر :
یک ایده را ارائه کند .
با یک جلب توجه شروع شود .
مستقیم و رک وصریح باشد .
 ایده های کلیدی را حداقل د و یا سه بار تکرار کند.
از شنوندگان بخواهد تا اقدام کنند .
مخاطب را وادار کند تا حس کند که بخشی از موقعیت است .

یک شعار خوب :

- ساده ( نه در هم ریخته ) باشد. 
- صریح رک ونه انتزاعی ( مخاطب باید فورا آن را بفهمد  ).
 - مرتبط با هدف کلیدی برنامه و یک سمبل از ایده کلیدی باشد .
-  مثبت بوده و نتایج ایده را ارائه دهد .
- به آسانی قابل تکثیر باشد .
- در اندازه و جاهای مختلف ، کارائی داشته باشد.

یک پوستر عمومی موثر :
- فقط یک ایده را مطرح کند
- توجه از حداقل ده متر دورتر را جلب کند
- از قوه باصره برای انتقال پیام استفاده کند
- قابل بخاطر سپردن باشد
- مدلهای رفتاری را در زمان مورد نیاز شکل دهد
- فواید محصول را به مخاطب نشان دهد

 - در تعداد پوسترها نباید افراط شود .
تعویض پوستر پس از مدت زمان مطلوب اقدام شود زیرا پس از مدت طولا نی میزان تاثیر آن برای گیرندگان پیام کم می شود .
برای برداشتن پوستر قبلی و نصب پوستر جدید مدت زمان مطلوبی در نظر گرفته شود .

محل نصب پوستر چند نظری طوری در نظر گرفته شود که گیرندگان پیام فرصت کافی برای توقف  مطالعه و دریافت پیام پوستر را داشته باشند .

 

 

احدیان محمد 1323/ مقدمات تکنو لوژی آموزشی / نشر آییژ، 1378/ چاپ سوم / فصل نهم /

 

 تکنو لوژی آموزشی  ( دوره  مهارت های آموزشی مربیان آموزش گاه های بهورزی )- وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی

 دستور العمل های فنی آموزش بهداشت دفتر بر نامه های آموزش سلامت /

قدوسیان- احمد/ مبانی و کاربرد تکنولوژی آموزشی در ارتقا سلامت /

 پارک پارک  کلیات خدمات بهداشتی /نشر سماط/چاپ پنجم/ 1381

 پارسی نیا سعید /  آموزش برای بهداشت /نشر چهر/چاپ اول/1371

جزوه تکنو لوژی آموزشی / دفتر سلامت خانواده و جمعیت / وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی

http://irtechfa.blogfa.com